Hristiyanlıkta Vaftiz Nedir ve Neden Önemlidir?
Öncelikle vaftiz, İsa Mesih’in öğrencilerine verdiği temel uygulamalardan biridir. Ayrıca Yeni Antlaşma vaftizi tövbe, iman, günahların bağışlanması, Mesih’le birleşme ve kilise topluluğuna katılma temalarıyla ilişkilendirir.[1–3]
Vaftizin Kutsal Kitap’taki temeli
Buna göre İsa, öğrencilerine bütün uluslardan öğrenciler yetiştirmelerini ve onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un adıyla vaftiz etmelerini buyurur (Matta 28:18–20).[1] Dolayısıyla vaftiz kilisenin sonradan geliştirdiği isteğe bağlı bir tören değil, Mesih’in görevlendirmesinin bir parçasıdır.[2,4]
Benzer şekilde Elçilerin İşleri’nde Müjde’yi kabul eden kişiler vaftiz olur ve kilise topluluğuna katılır. Böylece bu anlatılarda vaftiz kişisel imanla topluluk yaşamı arasında görünür bir bağ kurar.[1,3]
Vaftiz neyi ifade eder?
Bunun yanında Romalılar 6:1–4 vaftizi Mesih’in ölümü ve dirilişiyle ilişkilendirir. Ancak Pavlus’un amacı yalnızca törenin biçimini açıklamak değildir. Günaha ölen kişinin Mesih’te yeni bir yaşam sürmesi gerektiğini savunur.[1,5]
Ayrıca Koloseliler 2:12 de Mesih’le birlikte gömülme ve dirilme dilini kullanır. Böylece vaftiz, insanın kendi erdemini sergilediği bir başarı değil, Mesih’in kurtarıcı işine bağımlılığını ilan ettiği bir işaret olur.[5,6]
Vaftiz ve kurtuluş
Öte yandan Hristiyan gelenekleri vaftizin kurtuluşla ilişkisini farklı kavramlarla açıklar. Örneğin bazı gelenekler onu lütfun etkin bir aracı ve sakrament olarak görür. Başka topluluklar ise Mesih’e iman etmiş kişinin itaatkâr tanıklığı ve antlaşma işareti olduğunu vurgular.[4,7,8]
Bununla birlikte vaftiz Mesih’ten bağımsız çalışan büyülü veya otomatik bir işlem değildir. Yeni Antlaşma kurtuluşun temelini Tanrı’nın lütfunda ve Mesih’in ölüm-dirilişinde bulur.[1,5] Bu nedenle vaftizi önemsiz görmek de, suyun kendisine Mesih’ten bağımsız güç yüklemek de metinlerin bütünsel tanıklığını daraltır.
İlk kilisede vaftiz
Tarihsel olarak ilk Hristiyan metinleri vaftizin kiliseye girişte merkezî bir konuma sahip olduğunu gösterir. Örneğin Didache, adayın hazırlanması ve mümkünse akan suda vaftiz edilmesi hakkında erken dönem bilgiler sunar.[3,9]
Ardından ikinci ve üçüncü yüzyıllarda hazırlık süreci daha belirgin hâle geldi. Bu süreçte adaylara iman öğretildi, ahlaki yaşamları değerlendirildi ve vaftiz çoğu zaman Paskalya dönemindeki toplu ibadet içinde gerçekleştirildi.[2,9,10]
Tarihsel veriler tam daldırmanın yaygın olduğunu gösterir. Bununla beraber erken kaynaklarda su dökme gibi başka uygulamalara da rastlanır.[2,3] Bu nedenle tarihsel araştırma tek bir yüzyıl veya bölgenin uygulamasını bütün kilise tarihine genellememelidir.
Çocuk ve inanlı vaftizi
Öte yandan Hristiyanlar vaftiz adayının kimliği konusunda farklı görüşlere sahiptir. İnananların vaftizini savunan gelenekler, Yeni Antlaşma’daki tövbe, iman ve vaftiz sıralamasına vurgu yapar.[6] Çocuk vaftizini uygulayan gelenekler ise Tanrı’nın antlaşma vaatleri, hane halkı anlatıları ve kilisenin tarihsel uygulamasını öne çıkarır.[7,8]
Bu nedenle bu görüşler anlatılırken aralarındaki gerçek teolojik farklar gizlenmemelidir. Aynı zamanda bir geleneğin açıklaması bütün Hristiyanların ortak görüşü gibi sunulmamalıdır.
Eski yaşamdan yeni yaşama
Bu nedenle vaftiz, Mesih’in ölüm ve dirilişiyle bağlantılı yeni yaşamı görünür biçimde ilan eder.
Vaftizden sonra
Ayrıca vaftiz Hristiyan yaşamının bitiş noktası değildir. Matta 28’de vaftiz buyruğunu, İsa’nın bütün buyruklarını öğretme görevi izler.[1] Vaftiz edilen kişi kilise topluluğunda öğrenmeye, dua etmeye, Rab’bin Sofrası’na katılmaya ve hizmet etmeye devam eder.[3,4]
Sonuç olarak vaftiz, Mesih’in ölümü ve dirilişiyle bağlantılı yeni yaşamı görünür biçimde ilan eder. İnanlıya kime ait olduğunu hatırlatır ve onu Mesih’in öğrencisi olarak yaşamaya çağırır.
Vaftizin kilise topluluğuyla ilişkisi
Bununla birlikte Yeni Antlaşma’da vaftiz yalnızca kişi ile Tanrı arasında gizli kalan bir deneyim değildir. Vaftiz edilen kişi görünür biçimde Mesih’in öğrencileri arasına katılır. Elçilerin İşleri 2:41–42’de sözü kabul edenlerin vaftiz edilmesi, elçilerin öğretisine, paydaşlığa, ekmek bölmeye ve duaya devam etmeleriyle birlikte anlatılır.[1,3]
Bu nedenle bu toplumsal boyut, vaftizin neden kilisenin tanıklığı içinde yapıldığını açıklar. Kilise kurtuluşu sağlamaz; ancak Müjde’yi duyurur, iman açıklamasına tanıklık eder ve vaftiz edilen kişiyi öğrencilik yaşamında destekler.[4,6]
Vaftizin tekrarlanması tartışması
Öte yandan Hristiyan gelenekleri daha önce yapılan bir vaftizin hangi koşullarda geçerli sayılacağı konusunda da farklı değerlendirmelere sahiptir. Tarihsel kiliselerin çoğu, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un adıyla yapılan geçerli vaftizin tekrarlanmaması gerektiğini savunur.[2,4] Bazı inanlı vaftizi toplulukları ise kişi bilinçli iman açıklamasından önce vaftiz edilmişse yeniden vaftizi gerekli görür.[6,7]
Dolayısıyla bu tartışmada yalnızca kullanılan su miktarı değil, vaftizin öznesi, iman açıklaması, kilisenin yetkisi ve Tanrı’nın vaadi hakkındaki anlayışlar belirleyicidir.[5,8] Bu nedenle konu, farklı görüşleri küçümsemeden ve Kutsal Kitap metinlerinin bağlamını koruyarak ele alınmalıdır.
İlgili okumalar
Son olarak vaftizin toplulukla ilişkisini Kilise Nedir? yazısında; tövbe ve iman boyutunu Hristiyanlıkta Tövbe Nedir? makalesinde inceleyebilirsiniz.
Kaynakça
- Kutsal Kitap. Yeni Çeviri. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi; 2001.
- Ferguson E. Baptism in the Early Church. Grand Rapids: Eerdmans; 2009.
- Hellholm D, Vegge T, Norderval Ø, Hellholm C, editors. Ablution, Initiation, and Baptism. Berlin: De Gruyter; 2011.
- Johnson ME. The Rites of Christian Initiation: Their Evolution and Interpretation. Revised and expanded ed. Collegeville: Liturgical Press; 2007. Yayıncı kaydı.
- Beasley-Murray GR. Baptism in the New Testament. London: Macmillan; 1962.
- Schreiner TR, Wright SR, editors. Believer’s Baptism. Nashville: B&H Academic; 2006.
- Strawbridge GG, editor. The Case for Covenantal Infant Baptism. Phillipsburg: P&R Publishing; 2003.
- McDonnell K, Montague GT. Christian Initiation and Baptism in the Holy Spirit. 2nd rev ed. Collegeville: Liturgical Press; 1994.
- Yarnold E. The Awe-Inspiring Rites of Initiation. 2nd ed. Collegeville: Liturgical Press; 1994.
- Finn TA. From Death to Rebirth: Ritual and Conversion in Antiquity. Mahwah: Paulist Press; 1997.