Daha Fazlasını Yapmak

Hristiyan Yaşamı, Makaleler

Yayın: Güncelleme:

İsa’nın Matta 5:41’deki ikinci mil çağrısı, yalnızca bizden bekleneni aşarak çalışmak anlamına gelmez. Çağrı, haksızlıkla karşılaştığımızda misillemenin davranışlarımızı yönetmesine izin vermemek ve iyiliğe açık bir yürekle karşılık vermektir. Bununla birlikte bu öğreti, şiddete katlanmayı, kendimizi tehlikeye atmayı veya başkasının her isteğine sınırsızca boyun eğmeyi gerektirmez. Daha fazlasını yapmak, sevgiyle ve bilgelikle davranmayı birlikte öğrenmektir. [1]

Belki iş yerinde size haksızlık yapan biriyle karşılaştınız. Belki bir arkadaşınız sürekli yardım istiyor ve siz artık neye evet diyeceğinizi bilmiyorsunuz. Ya da imanınızı ciddiye almak için her görevi üstlenmeniz gerektiğini düşünüyorsunuz. Bu vaaz notu, İsa’nın sözlerini bağlamında inceleyerek cömertlik, adalet, kişisel sınırlar ve lütuf arasındaki ilişkiyi açıklamayı amaçlar.

Matta 5:38–42 hangi soruya cevap verir?

Dağdaki Vaaz’ın içindeki yerini görmek

Matta 5:38–42, Dağdaki Vaaz’ın bir parçasıdır. İsa burada öğrencilerinin Tanrı’nın egemenliği altında nasıl yaşayacağını açıklar. Bölümde öfke, barışma, doğruluk ve düşman sevgisi gibi konular birbirini izler. Bu nedenle ikinci mil örneğini bölümün geri kalanından ayırarak yalnızca verimlilik veya çalışkanlık sloganına dönüştürmek, metnin yönünü daraltır. [1]

İsa önceki sözlerinde doğru davranışın yalnızca dış görünüşten ibaret olmadığını vurgular. Sonrasında ise düşmanları sevmek ve zulmedenler için dua etmek yer alır. Dolayısıyla asıl mesele, başkasının davranışına göre değişen bir ahlak geliştirmemektir. Bir kişi bize kaba davrandığında biz de onun kabalığını kendi davranışımızın ölçüsü haline getirmek zorunda değiliz.

Bu, yaşadığımız haksızlığın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Metni, acı çeken bir kişinin duygularını susturmak amacıyla kullanmamalıyız. İsa misilleme döngüsünü sorgular; mağdurun değerini veya güvenliğini küçümsemez. Özellikle bir vaazı dinleyen insanların farklı deneyimlerini düşünmek gerekir. Sıradan bir anlaşmazlıkla devam eden şiddeti aynı başlık altında ele almak doğru değildir.

Göze göz ifadesini nasıl anlamalıyız?

İsa’nın atıfta bulunduğu karşılık ilkesi, Eski Antlaşma’daki yargılama bağlamıyla ilişkilidir. Calvin ve Matthew Henry, açıklamalarında kamusal adalet ile kişisel intikam arasındaki ayrımı ele alırlar. Bu yorum çizgisi, adaletin ölçülü bir karşılık arayışını kişinin sınırsız öfkesine gerekçe yapmaması gerektiğini hatırlatır. İntikam duygusuyla hareket etmek ile bir yanlışın incelenmesini istemek aynı şey değildir. [2,3]

Bu ayrım bugün de düşünmemize yardımcı olur. Bir kişinin verdiği zararı bildiren insanı otomatik olarak düşman veya imansız saymamalıyız. Gerçeği ortaya koymayı ve başka insanların zarar görmesini önlemeyi isteyebiliriz. Ancak kendi öfkemizi tatmin etmek için yalan söylemek, karşı tarafı aşağılamak ya da ona daha fazla zarar vermeyi planlamak, İsa’nın çağrısıyla uyuşmaz.

Burada Calvin’in yorumunu Kutsal Kitap’ın bütün ayrıntıları açıkça söylediği bir açıklama gibi sunmuyoruz. Metinde misillemeye karşı güçlü bir çağrı vardır; bunun kamusal adaletle ilişkisini teolojik yorum yoluyla değerlendiriyoruz. Farklı Hristiyan geleneklerinin güç kullanımı ve kamusal görevler konusunda hangi sonuçlara vardığını ayrıca araştırmalıyız. Bu vaazın pastoral odağı ise intikamı reddederken insanları koruma sorumluluğunu sürdürmektir.

İkinci milin anlamı

Zorunlu yoldan gönüllü iyiliğe

Matta 5:41’de İsa, bir kişinin başka biri tarafından yol yürümeye zorlanmasını örnek verir. İlk yol, kişinin kendi isteğiyle başlamadığı bir yükü düşündürür. İkinci yol ise tepkinin yalnızca zorlayan kişinin elinde kalmamasını anlatan çarpıcı bir çağrıdır. Öğrenci, karşısındakinin haksızlığına benzer bir kötülük üretmek yerine iyiliğe yönelmeyi öğrenir. [1]

Bu ayeti açıklamak için her Roma askerinin belirli bir kanunla tam bin adımlık yük taşıttığını ileri sürmemiz gerekmez. Metin zorlamayı açıkça belirtir; bütün hukuki ayrıntıları açıklamaz. Markos 15:21’de Kireneli Simun’a İsa’nın çarmıhını taşıtmaları da zorlamayla ilgili başka bir örnektir. Ancak iki metnin amacını birbirine karıştırmadan okumalıyız: Biri öğretidir, diğeri çarmıha götürülme anlatısıdır. [1]

İkinci mil, haksızlığı sevdiğimiz veya zorlayan kişiyi haklı bulduğumuz anlamına gelmez. Burada öğrencinin kötülüğe karşı geliştireceği tepkinin niteliğini düşünürüz. Pastoral bir uygulama olarak, karşı tarafın davranışı yüzünden kendi cömertliğimizi ve doğruluğumuzu bütünüyle terk etmemeyi öğrenebiliriz. Bunun belirli bir durumda nasıl görüneceğini ise dikkatle değerlendirmek gerekir.

Daha fazla iş yapmakla neden aynı değildir?

Bir işverenin çalışanına bu ayeti göstererek her gün ücretsiz ek mesai istemesi, metni kendi çıkarına kullanması olur. Benzer biçimde kilisede görev veren birinin her gönüllüye sınırsız hizmet yüklemesi de doğru değildir. Güç sahibi kişi, İsa’nın çağrısını başkasından daha fazlasını istemek için bir yetki belgesine çevirmemelidir.

Aksine ayeti ilk önce kendimize yöneltmeliyiz. Ben ne zaman iyilik yapma fırsatını yalnızca karşılığını alamayacağım için reddediyorum? Ne zaman küçük bir anlaşmazlığı büyüterek başkasını cezalandırmak istiyorum? Bu sorular, öğretiyi başkasına yük bindirmekten çıkarıp kendi yüreğimizi incelemeye taşır. Sonrasında vereceğimiz karar, kişinin ihtiyacını ve bizim gerçek sorumluluklarımızı birlikte dikkate almalıdır.

Örneğin bir arkadaşınıza taşınırken yardım etmek için fazladan zaman ayırabilirsiniz. Ancak aynı gün bakmanız gereken bir çocuk veya yerine getirmeniz gereken başka bir söz varsa bütün sorumlulukları görmezden gelemezsiniz. Yardımın miktarını açıkça söylemek sevgisizlik değildir. Bir saatlik güvenilir yardım, yerine getiremeyeceğiniz büyük bir vaatten daha faydalı olabilir.

Öteki yanak, giysi ve yardım isteyen kişi

İsa’nın aynı bölümdeki örnekleri, öğrencinin alışılmış karşılık hesabını sarsar. Yanağa vurma, giysi üzerinde anlaşmazlık ve yardım talebi farklı karşılaşmalar sunar. Bu örnekler üzerinden, yalnızca kendimi koruyan çıkar hesabının ötesine geçmeyi düşünürüz. Bununla birlikte her örneği bağlamından ayırıp her koşulda aynı dış davranışı gerektiren bir formüle çevirmemeliyiz. [1]

Calvin, bu bölümün açıklamasında misillemeyi reddetmek ile haksız bir saldırıdan kaçınmayı ayırır. Bu ayrım, tehlikeli bir durumdan uzaklaşmanın intikam almakla aynı olmadığını görmemize yardımcı olur. Onun yorumunu bugünkü her güvenlik kararının ayrıntılı rehberi gibi kullanmayız. Yine de ayeti saldırganı cesaretlendirecek bir zorunluluğa çevirmemek konusunda önemli bir uyarı sunar. [2]

Matthew Henry de açıklamasında kişisel öfkeyi yargılama düzeninden ayırır. Böylece merhametli davranmak, her yanlışın sonuçsuz kalması gerektiği düşüncesine dönüşmez. Pastoral uygulamada hem yüreğimizdeki intikam isteğiyle yüzleşmeyi hem de gerçeği saklamamayı öneriyoruz. Bir topluluk bu iki sorumluluğu karşı karşıya koymak yerine birlikte düşünmelidir. [3]

Yardım isteyen kişi konusunda ise cömertliği gerçek ihtiyaca dikkatle bağlayabiliriz. Bazen para yerine gerekli bir alışverişe destek olmak, zaman ayırmak veya güvenilir bir yardım kaynağı bulmak daha uygundur. Her talebin bütün ayrıntılarını bildiğimizi sanmayalım. Yardımın kişiyi gerçekten desteklemesini amaçladığımız için, onu küçümsemeden ihtiyaçları hakkında soru sormalıyız. Amaç kontrol kurmak değil, sorumlu biçimde iyilik yapmaktır.

Lütuf ve iyi işler arasındaki ilişki

Tanrı’nın kabulünü satın almıyoruz

Protestan teolojisinde iyi işler, Tanrı’nın kabulünü kendi çabamızla satın alma yolu değildir. İsa Mesih’e güvenen kişi, Tanrı’nın lütfuna karşılık veren bir yaşam öğrenir. Bu nedenle ikinci mil çağrısını, daha çok hizmet edersem Tanrı beni daha çok sever düşüncesine çevirmemeliyiz. İyiliği bir kurtuluş yarışında puan kazanma yolu saymayız.

Westminster İnanç Açıklaması’nın iyi işler bölümü, iyi işleri imanın meyveleri olarak ele alırken onların günahın bağışlanmasını hak ettirmediğini belirtir. Bu, Reform geleneğinin teolojik açıklamasıdır. Kutsal Kitap’ın lütuf vurgusunu hizmet yaşamına uygularken, gönüllülere sürekli daha çok iş yükleyerek kabul kazanabileceklerini söylemekten kaçınırız. Tanrı’nın lütfu, korkuyla performans üretmenin yerine güvenle karşılık vermeyi öğretir. [4]

Bir kişinin az görünür bir görevdeki hizmetini de sadakat açısından değerlendirmeliyiz. Bir başkasının sağlık veya bakım sorumlulukları nedeniyle daha sınırlı katkı sunma ihtiyacına saygı göstermeliyiz. Onların değerini yalnızca yaptıkları işin büyüklüğüyle ölçmek doğru olmaz. Ayrıca kilisenin hizmet planı, insanların farklı kapasitelerini dikkate almalıdır. Herkesin aynı miktarda zaman, güç veya maddi imkân sunması gerektiğini varsayamayız.

Mesih’in çarmıhı yalnızca motivasyon örneği değildir

İsa’nın çarmıha gitmesi, Hristiyan inancında yalnızca büyük bir fedakârlık hikâyesi değildir. Mesih’in kurtarıcı işi, bizim başkasına iyilik yapmamızdan farklı bir yere sahiptir. Onun yaptığını kendi hizmetimizle tamamlamaya çalışmayız. Bununla birlikte Mesih’in sevgisi, kendi ilişkilerimizde merhamet ve sadakat öğrenmemiz için güçlü bir yön verir.

Bu ayrımı korumak, hizmetin dilini de değiştirir. Gönüllü birine herkesin kurtuluşu senin daha çok çalışmana bağlı demeyiz. Bir aileye bütün yükü tek kişinin taşımasını öğütlemeyiz. Başkasına destek olurken kendimizi kurtarıcı rolüne yerleştirmeden, gerçek kapasitemizi ve topluluğun ortak sorumluluğunu görebiliriz. İyilik yapmaya çağrılırız; bütün sonuçları yönetmeye çağrıldığımızı düşünmeyiz.

Sevgi, güvenlik ve sınırlar

Şiddete katlanmak bir iman ölçüsü değildir

Şiddet, tehdit, cinsel saldırı veya devam eden istismar, sıradan bir kırgınlık gibi ele alınamaz. Dünya Sağlık Örgütü, özellikle yakın partner ve cinsel şiddetin ciddi sağlık sonuçları olduğunu ve uygun sağlık ile destek hizmetlerinin önemini açıklar. Böyle bir durumda kişiye yalnızca daha sabırlı olmasını söylemek, gerekli yardımın yerini tutmaz. [5]

Acil tehlike varsa güvenliği önceliklendirin ve Türkiye’de 112 Acil Çağrı Merkezi’nden yardım isteyin. Güvenli biçimde yapabiliyorsanız bulunduğunuz yer ve tehlikenin niteliği hakkında bilgi verin. Acil olmayan durumlarda ise ihtiyaçlarınıza uygun sağlık, hukuki veya sosyal destek kaynaklarına başvurabilirsiniz. Bu vaaz, kişisel güvenlik değerlendirmesi veya uzman danışmanlığı yerine geçmez. [6]

Bağışlama, suçun gizlenmesini veya kişinin tehlikeli bir ortama dönmesini gerektirmez. Güvenin yeniden kurulması da otomatik bir sonuç değildir. Sorumluluk, davranış değişikliği ve uygun koruyucu önlemler gibi konular önem taşır. Bir kilise önderi mağdurun yerine karar vermeye çalışmamalı; onu dinlemeli ve yetkin destek kaynaklarına ulaşmasına yardımcı olmalıdır.

Ayrıca zarar gören kişiyi affetmediği için başına bunların geldiğini söyleyerek suçlamayalım. Korku, kararsızlık veya üzüntü yaşayan kişinin yanında bulunmak için bütün sorulara cevap vermemiz gerekmez. Onun güvenliğini ve karar alanını koruyan bir ilişki daha yararlıdır. İkinci mil öğretisini saldırganın çıkarına kullanmak, vaazın merhamet çağrısını tersine çevirmek olur.

Evet ve hayır derken dürüst olmak

Sınır koymak bazen açık bir cümleyle başlar: Bugün bu işi yapamam; ancak yarın kısa bir süre yardımcı olabilirim. Bu cevap, karşı tarafı değersiz saymaz. Yalnızca gerçek kapasitenizi ifade eder. İlişkinin güvenilirliğini korumak için, yapamayacağınızı bildiğiniz bir işi kabul edip sonra öfkelenmek yerine baştan dürüstçe konuşmayı deneyin.

Elbette her hayır cevabı bilge veya sevgi dolu değildir. Bazen rahatsız olmamak için gerçek bir ihtiyacı görmezden gelebiliriz. Bu yüzden kararımızı incelerken hem bencilliği hem de başkalarının üzerimize yüklediği sınırsız beklentileri değerlendirelim. Bir şeyi istememek ile gerçekten yapamamak farklıdır. Kendi kör noktalarımızı fark etmek amacıyla güvendiğimiz olgun bir kişinin görüşünü de dinlemeyi deneyelim.

Dinlenmek de hizmet yaşamının düşmanı değildir. Düzenli görevler planlanırken tek kişinin sürekli açığı kapatmasını beklemeyelim. Görev paylaşımı, yedek destek ve açık iletişim, topluluğun daha sürdürülebilir biçimde hizmet etmesine katkı sağlar. Sürekli zorlanan bir kişinin desteğe ihtiyaç duyması, onu daha az imanlı yapmaz. Sağlıkla ilgili bir sorun varsa uygun bir uzmana başvurmasını teşvik edebiliriz.

Günlük yaşamda ikinci mil

İş yerinde: İntikam yerine doğruluk

Bir meslektaşınız emeğinizi yanlış tanıttığında, onun da benzer biçimde zarar görmesini planlama isteğinizi sorgulayın. Ancak önce olayın ne olduğunu doğrulayabilirsiniz. Uygun bir zamanda açık ve ölçülü biçimde konuşmak, gerekiyorsa ilgili sorumluya gerçeği aktarmak mümkündür. Bu sırada karşı tarafın ihtiyaç duyduğu makul bir bilgiyi sırf cezalandırmak için saklamamayı da seçebilirsiniz.

Bu örnek, hakkınızdan bütünüyle vazgeçmeniz gerektiğini söylemez. Aksine doğru bilgi ile kişisel misillemeyi ayırmayı öğretir. İyilik yapmaya devam etmek, haksızlığı normalleştirmek zorunda değildir. Ayrıca iş ilişkisine dair hukuki bir sorun varsa uygun yetkin danışmanlık kaynakları hakkında bilgi alın. Bir ayetten yola çıkarak herkes için tek bir iş ilişkisi çözümü üretmeye çalışmayız.

Evde: Görünmeyen yükleri paylaşmak

Evde ikinci mil, bazen kimsenin fark etmediği bir işi üstlenmektir. Yorgun bir aile üyesinin yerine yemek hazırlamak veya bakım görevini paylaşmak buna örnek olabilir. Ancak aynı kişinin her zaman fazladan yük taşıması bir sevgi düzeni oluşturmaz. İhtiyaçları konuşmak ve görevleri birlikte değerlendirmek, cömertliğin tek taraflı sömürüye dönüşmesini önlemeye yardımcı olur.

Bir aile konuşmasında suçlayıcı ifadeler yerine somut ihtiyaçlardan başlayabilirsiniz. Bu hafta şu işi yetiştiremiyorum; bunu nasıl paylaşabiliriz demek, herkesin birbirini anlamasını kolaylaştırır. Çocukların ve bakım ihtiyacı olan kişilerin sorumluluklarını da göz önünde tutun. Sevgi, yalnızca bir kişiye yardım ederken diğerlerini sürekli ihmal etmeyi gerektiren dar bir hesap olmamalıdır.

Kilisede: Gönüllülüğü korumak

Kilisede bir göreve destek sunmak, Rab’be ve insanlara hizmet etmenin bir yoludur. Bununla birlikte görev veren kişiler gönüllülüğün niteliğini korumalıdır. Hayır diyen kişiyi utandırmak veya ruhsal olgunluğunu sorgulamak uygun değildir. Bir görev teklifinde süreyi, beklentiyi ve destek imkânını açıkça belirtmek, hizmet edecek kişinin düşünerek karar vermesini sağlar.

Hizmet eden kişi de zorlandığında bunu konuşmak için alan bulmalıdır. Hiç kimsenin söylemeden bütün ihtiyacı fark etmesini beklemeyelim. Yerine getirdiğiniz görevi bırakmanız gerekiyorsa mümkün olduğunca önceden haber verin ve uygun bir geçiş planı üzerinde konuşun. Böylece hem kapasitenizi dürüstçe ifade eder hem de topluluğun ortak işlerini önemsemeyi sürdürürsünüz. Sadakat bazen daha çok görev almak, bazen de görevi iyi devretmektir.

Dijital ortamda: Cevabın niteliğini değiştirmek

Sosyal medyada biri sizi aşağıladığında benzer bir sözle karşılık vermenin tartışmayı büyütme riskini de değerlendirin. İkinci milin pastoral bir uygulaması, önce durup neye cevap vermek istediğinizi düşünmektir. Yanlış bilgiyi açıkça düzeltebilir, hakarete aynı dille katılmayabilir veya konuşmayı sonlandırabilirsiniz. Her yoruma cevap vermenin gerekli olup olmadığını da durumun koşulları içinde değerlendirin.

Öte yandan ciddi tehditleri yalnızca görmezden gelmeniz gerektiğini söylemeyiz. Duruma göre platformun bildirim araçlarını ve uygun yetkili desteği kullanabilirsiniz. Merhametli bir dil, gerçeği silmek zorunda değildir. Karşınızdaki kişinin insanlığını kabul ederken yanlışın niteliğini açıkça ifade edebilirsiniz. Tartışmadaki amacınız onu herkesin önünde ezmek yerine gerçeği ve güvenliği korumak olsun.

Bu hafta için düşünme ve uygulama

Önce yaşadığınız bir karşılaşmayı seçin. Ne olduğunu, ne hissettiğinizi ve nasıl cevap vermek istediğinizi ayrı ayrı düşünün. Her olumsuz duyguyu hemen günah ilan etmeyin; ancak bu duygunun sizi hangi eyleme yönelttiğini inceleyin. İntikam isteği varsa Tanrı’nın önünde dürüstçe dile getirin. Gerekirse güvendiğiniz biriyle konuşarak daha iyi bir cevap arayın.

Sonra küçük bir iyilik seçin. Bu, yardımcı olabileceğiniz bir kişiye zaman ayırmak, verdiğiniz sözü yerine getirmek veya bir konuşmada daha dikkatli dinlemek olabilir. İyiliği karşı tarafı borçlu bırakmak için yapmamaya çalışın. Ayrıca yardımınıza hemen olumlu bir cevap geleceğini varsaymayın. Sonucu kontrol etmeye çalışmadan doğru davranışta sadakat göstermeyi öğrenebiliriz.

Son olarak sınırları değerlendirin. Seçtiğiniz adım güvenli mi, gerçek kapasitenize uygun mu ve diğer sorumluluklarınızı gözetiyor mu? Eğer başka bir kişinin sizi tehlikeye atmasını kolaylaştırıyorsa durup destek isteyin. Eğer yalnızca rahatınızı bozduğu için iyilikten kaçıyorsanız bunu da dürüstçe görün. Bu değerlendirme, öğretinin hem cesur hem de sorumlu bir uygulamasını aramaktır.

Sonuç: Daha fazlasını sevgiyle yapmak

İsa’nın ikinci mil çağrısı, hayatımızı karşılıklılık ve misilleme hesabının yönetmemesine davet eder. Bize iyi davrananlara iyi davranmak kolaydır; fakat öğrencilik, zor karşılaşmalarda da kötülüğe benzer bir kötülük üretmemeyi öğrenmektir. Aynı zamanda sevgi, güvenliği korumak, gerçeği söylemek ve yükleri sorumlu biçimde paylaşmakla birlikte yürür.

Bugün kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: İntikam yerine hangi doğru ve merhametli adımı atabilirim? Cevabın büyük görünmesi gerekmez. Sevgiyi ifade etmenin yollarını araştırırken güvenilir bir sözü, somut bir yardımı veya açık bir sınırı da düşünün. Bu düşünceyi geliştirmek için En Büyük Buyruk yazısıyla birlikte komşu sevgisini de inceleyebilirsiniz.

Kaynakça

  1. Kutsal Kitap. Yeni Çeviri (TCL02). Matta 5:38–48; Markos 15:21. Kutsal Kitap Uygulaması [İnternet]. https://www.bible.com/tr/bible/170/MAT.5.TCL02
  2. Calvin J. Commentary on a Harmony of the Evangelists, Matthew, Mark, and Luke. Cilt 1. Matta 5:38–41; Luka 6:29–30 açıklaması. Christian Classics Ethereal Library [İnternet]. https://ccel.org/ccel/calvin/calcom31.ix.xlix.html
  3. Henry M. Commentary on the Whole Bible. Matta 5:38–42 açıklaması. Christian Classics Ethereal Library [İnternet]. https://www.ccel.org/ccel/henry/mhc5.Matt.vi.html
  4. Westminster Assembly. Westminster Confession of Faith. Bölüm XVI: Of Good Works. 1647. Christian Classics Ethereal Library [İnternet]. https://www.ccel.org/creeds/westminster.htm
  5. World Health Organization. Violence against women. WHO [İnternet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women
  6. T.C. İçişleri Bakanlığı. 112 Acil Çağrı Merkezi. Resmî internet sitesi [İnternet]. https://www.112.gov.tr/

Etiketler:   

Bir yanıt yazın