Işık – Efesliler 5:8–14 Vaaz Notu

Hristiyan Yaşamı, Makaleler

Yayın: Güncelleme:

Efesliler 5:8–14’te ışıkta yürümek, kendimizi herkesten üstün görmek değildir. Pavlus, Mesih’e bağlı yeni yaşamın iyilik, doğruluk ve gerçekte görünmesini ister. Bu nedenle imanlı, kötülüğe katılmamayı, Rab’bi neyin hoşnut ettiğini ayırt etmeyi ve kendi yaşamını da dürüstçe incelemeyi öğrenir. Işığın kaynağı kendimiz değil, Rab İsa Mesih’tir. [1]

Bu metni okurken şu sorular üzerinde düşünebiliriz: İmanım gündelik kararlarımda nasıl görünür? Yanlış bir davranışla karşılaşınca ne yapmalıyım? Başkasını uyarmadan önce kendi tutumuma bakmam gerekir mi? Bu vaaz notu, Pavlus’un ışık dilini mektubun bağlamında açıklayarak yeni kimlik ile somut yaşam arasındaki ilişkiyi ele alır.

Efesliler’in bağlamı: Lütuf yaşamı değiştirir

Buyruklardan önce Tanrı’nın yaptığı iş

Efesliler mektubundaki çağrı, yalnızca daha iyi davranan bir insan olmanın ötesine gider. Mesih’teki lütuf, yeni yaşam ve topluluğun birliği, davranışa ilişkin öğütlerin temelini oluşturur. Dolayısıyla beşinci bölümdeki ışık çağrısını Tanrı’nın kabulünü kazanmak için yerine getirmemiz gereken ayrı bir başarı listesi gibi okumak doğru olmaz. Yaşamın yönünü Mesih’e bağlılıkla birlikte düşünürüz.

BibleProject’ın mektup rehberi de Efesliler’in ilk bölümlerindeki Müjde açıklaması ile sonraki bölümlerdeki yaşam çağrısı arasındaki bağı vurgular. [2] Bu genel yapı, metni tek bir etkileyici cümleden ibaret görmememize yardımcı olur. Rab’de ışık olmak ile ışık çocukları olarak yürümek arasında ilişki vardır: Tanrı’nın yaptığı iş, öğrencinin vereceği karşılığı biçimlendirir.

Bu yüzden vaazı önce bir güven çağrısı olarak dinleyelim. Kendi gücümüzle karanlığı yenerek Mesih’i yanımıza çekmeye çalışmıyoruz. Aynı zamanda lütfu, davranışlarımızın artık önemsiz olduğu bir izin gibi görmüyoruz. Protestan yaklaşımımızda kurtuluşu iyi işlerimizle hak etmeyiz; ancak Mesih’e güvenen yaşamın nasıl meyve verdiğini ciddiye alırız. Bu iki vurgu birlikte korunmalıdır.

Sevgi yolundan ışıkta yürümeye

Pavlus, Efesliler 5’in başında Tanrı’yı örnek almaya ve Mesih’in sevgisine karşılık vermeye çağırır. Ardından düşünce, söz ve davranışın niteliği üzerinde durur. Işık paragrafı bu akış içinde yer alır. Bu nedenle ışık olmak, yalnızca yanlışları bulmakla ilgili değildir; sevgi yolunda yaşamakla da bağlantılıdır. Merhametsiz bir doğruluk gösterisi, bölümün yönünü eksiltir. [1]

Gündelik yaşamda bu bağlantıyı unutabiliriz. Bir kişinin hatasını çok doğru biçimde adlandırırken ona aşağılayıcı davranabiliriz. Başka bir durumda ise nazik görünmek için gerçeği tamamen saklayabiliriz. Metnin çağrısı, iyilik ile doğruluğu birbirinin yerine koymamaktır. Mesih’in öğrencisi, hem söylediği sözün doğru olmasını hem de ilişkisinin sevgiyle biçimlenmesini önemser.

Sekizinci ayet: Rab’de ışık olmak

Işığın kaynağını unutmayalım

Pavlus, eski yaşam ile Rab’deki yeni yaşam arasında güçlü bir karşıtlık kurar. Özellikle Rab’de ifadesi önemlidir. İmanlı kendisinden kaynaklanan kusursuzluk nedeniyle ışık değildir. Mesih’e bağlılık, bu yeni yaşamın temelidir. Calvin’in ayete ilişkin açıklaması da değişen yaşam ile Tanrı’nın merhameti arasındaki ilişkiyi vurgular. [3]

Bu ayrım, kendimizi başkalarına gösterme biçimimizi etkiler. Ben artık herkesten daha iyi biriyim demek yerine, Mesih’in lütfuna ihtiyaç duyan ve O’nu izlemeyi öğrenen bir kişi olduğumuzu söyleyebiliriz. Kendi geçmişimizi hatırlamak da başkalarına tepeden bakmamızı önlemeye yardımcı olur. Bir zamanlar ifadesi, övünmekten önce şükran ve alçakgönüllülük üzerinde düşünmemize yol açar.

Ayrıca bu dil, başka inançlara sahip kişilerin bütün davranışlarını değersiz sayma hakkı vermez. Metin, Mesih’e bağlı yaşamı teolojik bir çerçevede anlatır; bize komşularımızı küçümseme izni sunmaz. Bir başkasının yaptığı iyiliğe dikkat etmek, ona saygı göstermek ve imanımızı dürüstçe açıklamak birbiriyle çelişmez. İnanç farklılığını hakaret diline çevirmek, ışığın meyvesini göstermenin bir yolu değildir.

Işıkta yürümek ve sorumluluk

Yeni kimlik, davranışa gerek kalmadığı anlamına gelmez. Pavlus, aynı ayette ışık çocukları olarak yaşama çağrısını da verir. Dolayısıyla metin hem Tanrı’nın yaptığı değişimi hem de muhatapların sorumluluğunu birlikte düşünür. Sadece kimlik cümlesini tekrar ederek günlük kararlarımızı incelemeyi bırakmak, paragrafın ikinci yönünü görmezden gelmek olur. [1]

Örneğin iş yerinde doğru bilgi vermeyi, bir arkadaşın mahremiyetini korumayı ve sözümüzü tutmayı bu sorumluluğun pastoral uygulamaları olarak düşünürüz. Ayet bu örnekleri tek tek sıralamaz. Biz metnin iyilik, doğruluk ve gerçek vurgusunu gündelik yaşamla ilişkilendiririz. Böylece açık Kutsal Kitap öğretisini, ondan geliştirdiğimiz uygulamalardan ayırmayı sürdürürüz.

Dokuzuncu ayet: Işığın meyvesi

İyilik: Komşunun gerçek yararını aramak

İyilik, yalnızca iyi niyetli olduğumuzu söylemekten daha geniştir. Karşımızdaki kişinin neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışmak gerekir. Birine yardım ederken kendi istediğimiz çözümü dayatma riski taşırız; oysa onun koşullarını henüz bilmiyor olmamız mümkündür. Dinlemek, uygun sorular sormak ve kapasitemize göre somut destek sunmak, iyilik arayışının gündelik biçimleri arasındadır.

Bazen yardımımız görünür olmayacaktır. Bir işi sessizce kolaylaştırmak veya bir kişinin zorlandığını fark ederek yanında durmak önemlidir. Bununla birlikte yardım ettiğimiz kişiyi kendimize bağımlı kılmaya çalışmayalım. İyilik, onun karar alanını ve onurunu korumalıdır. Bir bağış veya hizmet üzerinden itibar toplamaya odaklanırsak, karşımızdaki insanın yararını geri plana atma riski taşırız.

Doğruluk: Çıkarımıza göre değişmeyen tutum

Doğruluk üzerinde düşünürken sadece başkalarının bize adil davranmasını istemekle yetinmeyelim. Biz güçlü olduğumuzda veya bir karar üzerinde etkimiz bulunduğunda nasıl davranıyoruz? Bir toplulukta sevdiğimiz kişiye ayrıcalık tanıyor, bize uzak gördüğümüz kişiye farklı bir ölçü mü uyguluyoruz? Işığın meyvesini incelemek, bu soruları kendi yaşamımıza yöneltmeyi de gerektirir.

Örneğin bir anlaşmazlıkta yalnızca yakın arkadaşımızı dinlemek yerine diğer tarafın söylediklerini de anlamaya çalışabiliriz. Hızlı bir hüküm vermek bazen rahatlatıcı görünür; ancak eksik bilgiyle karar vermek yanlış yapma riski taşır. Doğruluk, düşünmeden sert davranmakla aynı değildir. Sabırla gerçeği aramak ve hata yaptığımızda kararımızı düzeltmek de bu tutumun parçasıdır.

Gerçek: Sözü ve yaşamı bir arada tutmak

Gerçek, kullandığımız bilginin ve sunduğumuz görünüşün dürüstlüğüyle ilgilidir. Bilmediğimiz bir şeyi biliyormuş gibi söylemek, bir haberi doğrulamadan yaymak veya kendi hatamızı gizlemek için ayrıntıları değiştirmek, bu çağrıyla uyuşmaz. İman dilini güvenilir biçimde kullanmak istiyorsak, gündelik bilgilerde de doğruluğu önemsemeliyiz. Dürüstlük yalnızca vaaz sırasında geçerli bir sorumluluk değildir.

Bir konuşmada emin değilim demek bazen en doğru cevaptır. Aynı şekilde yanıldım diyebilmek de ışıkta yürümeyi öğrenirken değer taşıyan bir tutumdur. İnsanlar bizim hiçbir zaman hata yapmadığımızı görmek zorunda değildir; hata yaptığımızda gerçeğe nasıl döndüğümüzü de görebilirler. Savunduğumuz öğretinin güvenilirliği için kendi görünüşümüzü her koşulda korumaya çalışmamız gerekmez.

Onuncu ayet: Rab’bi neyin hoşnut ettiğini ayırt etmek

Ayırt etmek, her soruya aceleyle hazır bir cevap vermek değildir. Kutsal Kitap’ı bağlamında okumak, davranışın gerçek sonuçlarını düşünmek ve gerekiyorsa bilgi toplamak önemlidir. Aynı zamanda kendi isteğimizi Tanrı’nın isteğiyle özdeşleştirmemeye dikkat etmeliyiz. Bir şeyi güçlü biçimde istememiz, onun mutlaka doğru veya Rab’bi hoşnut eden bir karar olduğunu göstermez.

Önce kararın açık bir yanlış içerip içermediğine bakabiliriz. Bir iş yalan söylemeyi, başka bir kişiyi kandırmayı veya onun hakkını bilerek görmezden gelmeyi gerektiriyorsa, başarı ihtimali bu sorunu ortadan kaldırmaz. Sonra gerçek sorumluluklarımızı değerlendirebiliriz. Bazen aynı anda bir kişiye yardım etmek isteriz ve başka bir sözümüzü tutma sorumluluğu taşırız; ikisini birlikte düşünmek gerekir.

Bazen bir konuda kilise önderinin veya olgun bir imanlının görüşüyle daha geniş bir bakış kazanırız. Ancak görüş almak, kişisel kararımızı sorgulamadan başkasına devretmek değildir. Danıştığımız kişinin bilgisinin de sınırları olduğunu unutmayalım. Özellikle sağlık, hukuk veya güvenlik konuları söz konusu olduğunda uygun uzmana başvurmak gerekir. Pastoral rehberlik, bu alanların uzman hizmetlerinin yerine geçmez.

On birinci ayet: Kötülüğe katılmamak ve açığa çıkarmak

Sessizce desteklemek: Katılımımızı incelemek

Bir yanlışı bizzat yapmıyor olmamız, ona hiç katkı sağlamadığımızı kanıtlamaz. Calvin’in açıklaması, yanlış davranışa destek ve onay verme konusunu da ele alır. [3] Pastoral açıdan bu uyarı, bir yalanı bildiğimiz halde onu daha etkili hale getirmek veya bir haksızlığı görüp kendi çıkarımız için sessizce sürdürmek gibi durumları incelememize yardımcı olur.

Bununla birlikte her olayda bütün ayrıntıları bildiğimizi sanmayalım. Şüpheyle kesin bilgi farklıdır. Bir kişiye yönelik iddiayı yalnızca duyduğumuz için gerçek gibi aktarmak, yeni bir haksızlık yapma riski taşır. Bu nedenle önce bilgiyi değerlendirelim, sonra uygun bir sorumluya başvurma gereğini düşünelim. Işıkta yürümek, doğrulanmamış suçlamaları yüksek sesle tekrar etmek anlamına gelmez.

Açığa çıkarmak ile ifşa gösterisini ayırmak

Yanlışı açığa çıkarmanın amacı, insanları herkesin önünde küçük düşürerek kendimizi iyi göstermek değildir. Bir sorunu uygun kişilerle konuşmak, yanlış bilgiye katılmamak veya zararı önlemek için yardım istemek farklı durumlarda uygun olabilir. Kişisel ayrıntıları gereksiz biçimde yaymak ise sorunu çözmek yerine yeni zararlar verme riski taşır. Gerçek ile mahremiyet sorumluluğunu birlikte düşünmeliyiz.

Özellikle ciddi suç veya güvenlik tehlikesi içeren bir durumda yalnızca topluluk içinde konuşmak yeterli olmayabilir. Yetkili kurumlardan uygun yardım istemek ve risk altındaki kişilerin güvenliğini gözetmek gerekir. Bu metin, belirli bir olay için ayrıntılı hukuki veya güvenlik talimatı vermez. Ancak dini bir topluluğun itibarını korumak amacıyla zararı gizlemek, doğruluk ve iyilik arayışıyla uyuşmaz.

Önce kendi yaşamımızı incelemek

Işığın çağrısını yalnızca dışarıdaki insanların hatalarına yöneltmek kolaydır. Oysa kendimize de bakmalıyız. Başkasından dürüstlük isterken kendi küçük yalanlarımızı normalleştiriyor muyuz? Bir kişiyi inciten sözlerimizi şaka diyerek geçiştiriyor muyuz? Kendi yaşamımızda düzeltmemiz gereken bir şeyi fark etmek, başkasına ilişkin doğru bir kaygıyı susturmaz; tutumumuzu daha alçakgönüllü hale getirir.

Matthew Henry, bölümün önceki ayetlerini açıklarken sözlerin niteliği ve şükran üzerinde durur. [4] Bu bağlam, ışıkta yürümenin konuşma biçimimizle de ilgili olduğunu gösterir. Bir yanlış hakkında konuşurken aşağılayıcı sözlere veya kaba şakalara katılmamak, yalnızca konuya dair doğru bir hüküm vermekten farklı ama gerekli bir sorumluluktur. İçeriğimiz kadar dilimiz de önemlidir.

On ikinci ve on üçüncü ayetler: Görünürlük neden önemlidir?

Pavlus’un ışık dilinde gizlenen yanlış ile görünür hale gelen gerçek arasında ilişki vardır. Ancak bu bölüm, herkesin özel yaşamının sürekli kamuya açılması gerektiğini söylemez. Günahı normalleştiren gizlilikle kişinin meşru mahremiyeti aynı şey değildir. Bir topluluk, hesap verebilirlik ararken üyelerinin bütün özel konuşmalarını kontrol etmeye çalışmamalıdır. Sorumlu açıklık ile merakın sınırını korumak gerekir.

Bir davranışın ortaya çıkışı, onu doğru adlandırmak için bir fırsattır. Bunun ardından özür, sorumluluk ve değişim gibi adımlara ihtiyaç olup olmadığını düşünürüz. Fakat görünürlük tek başına bütün sorunu çözmez. Yanlışı duyurup koruma ve düzeltme ihtiyacını hiç değerlendirmemek yeterli bir tutum değildir. Pastoral uygulamada gerçek ortaya çıktığında, ilgili kişilerin ihtiyaçlarını ve uygun sonraki adımları da düşünürüz.

Metnin yorum tarihinde on üçüncü ayetin dilini açıklarken farklı yaklaşımlar bulunduğunu Calvin’in değerlendirmesinde de görebiliriz. [3] Bu nedenle bütün tartışmalı ayrıntıları kesin bir gramer sonucuyla kapatmaya çalışmıyoruz. Paragrafın açık yönü, kötülüğe katılmamak ve ışığın doğrulukla bağlantısını ciddiye almaktır. Zor bir ayette sınırlarımızı kabul etmek, metnin temel çağrısını görmemize engel olmaz.

On dördüncü ayet: Uyanma çağrısını nasıl dinlemeliyiz?

Paragrafın sonunda uyanma ve Mesih’in ışığına yönelme çağrısı yer alır. Bu dil, fiziksel uyku düzenimiz hakkında bir suçlama değildir. Aynı şekilde hastalığı veya depresyonu olan bir kişiye yalnızca ruhsal olarak uyanmasını söylemek için kullanılmamalıdır. Metnin odağı Mesih’e yönelen yaşamdır; sağlık sorunları için gereken değerlendirmeyi bu mecazın yerine koyamayız.

Calvin, bu sözleri peygamberlik metinleriyle ilişkilendirerek açıklar ve Mesih’in lütfunun önceliğini vurgular. [3] Bu teolojik yorum bize, değişimin bütün yükünü kendi irademize bırakmamayı hatırlatır. Tövbe, yaptığımız yanlışı saklamadan Mesih’e yönelmektir. Kendimizi kusursuz hale getirdikten sonra O’na yaklaşabileceğimiz düşüncesi, lütfun çağrısını tersine çevirir.

Kendi yanlışını fark eden kişi için umut vardır. Bugün dürüstçe özür dilemek, gerektiğinde uygun sorumluluğu üstlenmek ve davranışı değiştirmek mümkündür. Elbette özür, her sonucun hemen ortadan kalkmasını sağlamaz. Güveni yeniden geliştirmek için bazen zamana ihtiyaç duyarız. Yine de hatayı gizlemeyi bırakmak ve yardım istemek, ışıkta yürümeyi öğrenirken somut bir adım sunar.

Işıkta yürümek: Yeni kimlik, devam eden büyüme

Bir imanlı hata yaptığında her seferinde bütün kimliğinin anında değiştiğini ilan etmek doğru bir pastoral yaklaşım değildir. Aynı zamanda tekrar eden yanlışları önemsiz sayamayız. Westminster İnanç Açıklaması’nın kutsallaşma bölümü, bu yaşamda büyümenin henüz kusursuzluğa ulaşmadığını açıklar. Bu, Reform geleneğinin teolojik çerçevesidir; Mesih’e güvenen kişinin gelişimini sabırla ve ciddiyetle düşünmemize yardımcı olur. [5]

Dolayısıyla kendimizi incelerken iki uçtan kaçınabiliriz. Bir uçta her hatadan sonra hiçbir umut kalmadığını düşünmek vardır. Diğer uçta ise kimliğimiz hakkında doğru sözler söyler, davranışlarımızı hiç değerlendirmeyiz. Metin bize Rab’deki yeni yaşamı hatırlatırken somut karşılığı da ister. Güven, tövbe ve değişimi birlikte düşünmek gerekir.

Bu büyümede topluluğun rolü önemlidir. Güvendiğiniz bir imanlıyla bir alışkanlığınız hakkında konuşabilirsiniz. Ancak destek ilişkisi, kişinin sizi sürekli denetlediği bir kontrol düzenine dönüşmemelidir. Hedef, Kutsal Kitap ışığında düşünmenize ve sorumlulukla adım atmanıza yardımcı olmaktır. Gerektiğinde uzman desteğini aramak da bu sorumluluğun parçasıdır; dua etmekle çelişmez.

Bu hafta ışıkta yürümek

İlk olarak bir konuşmanızı gözden geçirin. Gerçek olmayan bir bilgi aktardınız mı veya bir kişiyi küçümseyen bir söze katıldınız mı? Uygun bir düzeltme yapabiliyorsanız yapın. İkinci olarak bir sorumluluğunuzu seçin. Ertelediğiniz bir söz veya ihmal ettiğiniz bir iş varsa küçük bir adımla başlayın. Bu uygulamalar kabul kazanmak için değil, imanınıza karşılık veren yaşamı öğrenmek içindir.

Üçüncü olarak yardım edebileceğiniz bir ihtiyacı fark etmeye çalışın. Karşınızdaki kişinin ne istediğini dinleyin ve kapasitenizi dürüstçe belirtin. Dördüncü olarak yanlış olduğunu bildiğiniz bir davranışa hangi biçimde destek verdiğinizi inceleyin. Katılımınızı sonlandırmak için uygun bir yol düşünün. Duruma göre açık bir konuşmanın veya ilgili bir sorumludan yardım istemenin uygunluğunu değerlendirin.

Haftanın sonunda yalnızca başarısızlıklarınızı saymayın. Tanrı’nın lütfunu hatırlayın ve gördüğünüz küçük değişimler için şükredin. Ancak bu şükranı sorunları saklamaya gerekçe yapmayın. İyilik, doğruluk ve gerçek birlikte büyümelidir. İsterseniz bir arkadaşınızla metni yeniden okuyup şu soruyu konuşabilirsiniz: Mesih’e bağlılığımız, bu hafta verdiğimiz hangi kararda daha açık göründü?

Bir toplulukla çalışıyorsanız uygulama sorularını gönüllü biçimde paylaşın. Herkesin özel yaşamından ayrıntılar anlatması gerekmez. Bir arkadaşınız konuştuğunda hemen hüküm vermek yerine ne demek istediğini anlamaya çalışın. Onun yerine bütün kararları almak da gerekli değildir. Birlikte metne dönmek, uygun desteği düşünmek ve sonraki hafta verdiğiniz sözleri hatırlamak, güvenilir bir destek ilişkisi kurmak için somut yollar sunar.

Sonuç: Mesih’in ışığında yaşamak

Efesliler 5:8–14, imanlıyı üstünlük gösterisine değil, Rab’deki yeni yaşamına uygun davranmaya çağırır. İyilik, doğruluk ve gerçek, ışığın meyvesi olarak birlikte görünmelidir. Kötülüğe katılmamak, onu doğru adlandırmak ve kendi yaşamımızı da incelemek bu çağrının önemli yönleridir. Bunları Mesih’in lütfundan ayrı bir başarı yarışına çevirmemeliyiz.

Bugün ışıkta yürümek için dürüst bir söz, somut bir iyilik veya uygun bir düzeltme seçebilirsiniz. Sonucu kontrol etmek yerine sadakatle adım atın ve ihtiyaç duyduğunuzda destek isteyin. Topluluk içinde konuşmanın iyileştirici yönünü düşünmek için Birbirini İnşa Eden Sözler yazısıyla da devam edebilirsiniz.

Kaynakça

  1. Kutsal Kitap. Yeni Çeviri (TCL02). Efesliler 5:1–17. Kutsal Kitap Uygulaması [İnternet]. https://www.bible.com/tr/bible/170/EPH.5.TCL02
  2. BibleProject. Book of Ephesians: Guide with Key Information and Resources [İnternet]. https://bibleproject.com/guides/book-of-ephesians/
  3. Calvin J. Commentary on Galatians and Ephesians. Efesliler 5:8–14 açıklaması. Christian Classics Ethereal Library [İnternet]. https://ccel.org/ccel/calvin/calcom41.iv.vi.iii.html
  4. Henry M. Commentary on the Whole Bible. Efesliler 5:3–20 açıklaması. Christian Classics Ethereal Library [İnternet]. https://www.ccel.org/ccel/henry/mhc6.Eph.vi.html
  5. Westminster Assembly. Westminster Confession of Faith. Bölüm XIII: Of Sanctification. 1647. Christian Classics Ethereal Library [İnternet]. https://www.ccel.org/creeds/westminster.htm

Etiketler:    

Bir yanıt yazın